ارگونومی چیست ؟

احتمالاًتاکنون واژه "ارگونومي" را شنیده‌اید. اين واژه گاهي اوقات تحت عنوان " فاكتورهاي انساني" نيز شناخته می‌شود.اما واقعاً همه نمی‌دانند كه ارگونومي چيست، چه‌کاری انجام می‌دهد يا چگونه بر انسان‌ها اثر می‌گذارد. درك ارگونومي در محيط كار، حوادث و بیماری‌های ناشي از كار را كاهش و با تطبيق كار با كارگر، بهره ‌وری را افزايش می‌دهد.اين مقاله به شما كمك می‌کند تا اين سؤال‌ها را جواب داده و بتوانيد با كاربرد ارگونومي ايمني و بهداشت را در محيط كار خود افزايش دهيد. مخاطب اين مطالب تمام كساني هستند كه وظيفه حفظ و بهبود ايمني و سلامت را داشته و می‌خواهند نسبت به ارگونومي بينش و آگاهي پيدا كنند. اين مقاله نمونه‌هایی از مشكلات ارگونوميكي و پيشنهادهاي ساده و مؤثر براي حل آن‌ها ارائه می‌دهد.

ارگونومی چیست(what is ergonomics)

ارگونومي علمي است در ارتباط با برقراري تطبيق بين افراد و كار آن‌ها. اين علم در ابتدا توانائی‌ها و محدودیت‌های افراد را موردتوجه قرار می‌دهد. هدف ارگونومي اين است كه اطمينان حاصل شود كه كارها، تجهيزات، اطلاعات و محيط مناسب با هر يك از كارگران باشد.براي ارزيابي تطابق بين فرد و كار او، متخصصين ارگونومي بايد چندين جنبه را در نظر بگيرند كه عبارت‌اند از:كاري كه انجام می‌شود و آنچه از كارگر خواسته می‌شود.تجهيزات مورداستفاده (اندازه، شكل و تناسب آن‌ها براي انجام كار موردنظر)اطلاعاتي كه مورداستفاده قرار می‌گیرد (چگونه ارائه می‌شود، دسترسي به آن و تغيير آن چگونه است)محيط فيزيكي (درجه حرارت، رطوبت، روشنايي، صدا، ارتعاش) ومحيط اجتماعي كار (مثل همكاران و مديريت پشتيبان)متخصصين ارگونومي تمام جنبه‌های فيزيكي يك فرد را در نظر می‌گیرند، از قبيل:اندازه و شكل بدنتناسب و قدرت بدنیpostureحواس افراد به‌ویژه حس بينايي، شنوايي و لامسه وفشارها و تنش‌های وارد بر عضلات، مفاصل و اعصابمتخصصين ارگونومی همچنین جنبه‌هایروان‌شناختیافراد را در نظر می‌گیرند از قبیل:توانایی ذهنی شخصیت دانش وتجربه با ارزیابیافراد از جنبه‌های فوق کار آن‌ها، تجهیزات، محیط کاری و تعامل بین آن‌ها، متخصصین ارگونومی قادر خواهند بود دستگاه‌های کاری بهره‌وری، مؤثر و ایمن را طراحی کنند.متخصصین ارگونومی چگونه می‌توانند ایمنی و سلامت را ارتقا بخشند؟

Why-Ergonomics-Matters-In-Your-Office-300x188.png

با اعمال ارگونومی در محیط کار:

پتانسیل بروز حوادث کاهش می‌یابد.پتانسیل بروز صدمات و بیماری‌های شغلی کاهش می‌یابد وعملکرد و بهره‌وری ارتقا پیدا می‌کند.ارگونومی می‌تواند احتمال بروز حوادث را کاهش دهد.برای مثال در طراحی پانل‌های کنترل موارد زیر را در نظر بگیرید:موقعیت کلیدها و دکمه‌ها_ اگر کلیدی به‌تصادف روشن یا خاموش شود می‌تواند باعث شروع سلسله غلطی از رخدادها شده و درنهایت منجر به یک حادثه شود.انتظاری که از سیگنال‌ها و تنظیمات کنترلی داریم_ اکثر افراد سیگنال سبزرنگ را به‌منزلۀ شرایط و موقعیت ایمن تفسیر می‌کنند. حال اگر این رنگ به‌عنوان شاخص وضعیت هشدار یا خطرناک انتخاب شود نادیده گرفته خواهد شد و از آن چشم‌پوشیمی‌شود.دادن اطلاعات اضافی و سرریز اطلاعاتی_ اگر به کارگر اطلاعات بیش‌ازاندازه داده شود، ممکن است او گیج و سردرگم و دچار اشتباه و اضطراب و ترس شود. در صنایع خطرناک، تصمیمات نادرست یا اعمال اشتباه نتایج فجیعی به دنبال داشته و خواهد داشت.ارگونومی همچنین می‌تواند پتانسیل بروز نا سلامتی‌هایی مثل درد مچ دست، شانه‌ها و کمر را کاهش دهد. اگر طرح‌بندی تجهیزات را در نظر بگیریم، می‌توان چیدمان و نحوۀ قرارگیری آن‌ها را به نسبت استفاده از آن‌ها تنظیم نمود. تجهیزات و ابزارهايي كه به‌طور مكرر استفاده می‌شوند بايد در مكاني قرار بگيرند كه دسترسي به آن‌ها بدون نياز به خم شدن یا کشیده شدن بدن آسان باشد. ارگونومي چه نوع مشكلاتي از محل كار را می‌تواند حل كند؟ ارگونومي معمولاً براي پاسخگويي و حل مشكلات و مسائل فيزيكي شناخته‌شده است. براي مثال اطمينان از اينكه ارتفاع سطوح كار به‌گونه‌ای باشد كه پاهاي كارگر در وضعيت مناسب قرار گيرد؛ اما ارگونومي به جنبه‌های اجتماعي و روان‌شناختی افراد در محيط كار نيز می‌پردازد. براي مثال، بارکاری خيلي زياد يا خيلي كم، وظايف نامشخص و مبهم، فشارهاي زماني، آموزش ناكافي و حمایت‌های اجتماعي ضعيف همه می‌توانند اثرات منفي روي افراد و كاري كه انجام می‌دهند داشته باشند.مثال‌ها و نمونه‌های زير بعضي از مسائل و مشكلات ارگونوميكي را كه در محیط‌های كاري وجود دارند بيان می‌کند:تجهيزات صفحه نمايشگرمشكلات موجود:صفحه نمايشگر در موقعيت بدي قرارگرفته است- ممكن است خيلي بالا/ پائين/ نزديك / دور از كاربر باشد يا به یک‌طرفخم‌شده باشد موشواره در فاصله بسيار زيادي قرارگرفته و براي استفاده از آن نياز به كشيدن بدن وجود دارد.صندلی‌ها به طرز مناسبي براي افراد تنظیم‌نشده‌اند و درنتیجهposture هاي نامناسب و ناخوشايند و ناراحت‌کننده‌ای براي افراد به وجود آمده است.از لامپ‌ها و منابع روشنايي بالاي سر يا پنجره‌ها، روي نمايشگر درخشندگي زيادي وجود دارد كه ريسك خستگي چشم را افزايش می‌دهد.سخت‌افزار و / يا نرم‌افزار براي كار يا شخصي كه آن را انجام می‌دهد مناسب نيست كه باعث نااميدي و پريشاني فرد می‌شود.زمان استراحت كافي يا هيچ تغييري در فعاليت فرد وجود ندارد.اين مشكلات می‌تواند منجر به‌اشتباه و بهره‌وری پائين، فشار، خستگي چشم، سردرد يا بروز درد در ديگر نواحي بدن شود.جابجایی و حمل دستی بارمشکلات موجود:بار بسیار سنگین است و / حجیم بوده و فشار غیرمنطقی را به فرد وارد می‌کند.بار باید از کف زمین و /یا بالاتر از سطح شانه‌ها بلند شود.انجام کار مستلزم بالا بردن‌های تکراری و مکرر است.این کار نیازمند posture های نامناسب مثل خم دن یا پیچش کمر است.بار را نمی‌توانبه‌طور مناسب و کامل در دست گرفت.انجام کار تحت‌فشارهای زمانی و دوره‌های استراحت بسیار کم این مشکلات می‌تواند منجر به صدمات فیزیکی مثل کمردرد یا آسیب به بازوها، دست‌ها یا انگشتان شود.این مشکلات همچنین می‌تواند در ریسک لغزیدن، سرخوردن و افتادن افراد دخیلی باشد.فشار ناشی از کارمشکلات موجود:تقاضا و درخواست‌های کار از افراد خیلی زیاد یا خیلی کم است.عدم اظهارنظر کارگر در مورد چگونگی سازمان‌دهی کاری که انجام می‌دهد.پشتیبانی و حمایت ضعیف از سوی مدیریت و / یا کارفرمایان.تقاضا و درخواست‌های ناسازگار از کارگر، برای مثال بهره‌وری و کیفیت بالاکنترل وضعیت ریسک‌هایبه وجود آورندۀ فشار ناشی از کار می‌تواند باعث ایجاد نا سلامتی و کاهش عملکرد و بهره‌وری شود.

ebd_figures_montage_Color2-300x300.jpg

مديريت روز كاريزمان بازيابي ناكافي بين شیفت‌های كاريبرنامه‌ریزی و زمان‌بندی ضعيف شیفت‌های كاريكارگراني كه بيش از زمان كاري كار می‌کننداين مشكلات می‌تواند منجر به خستگي و كسالت شده و احتمال بروز حوادث را افزايش می‌دهد.چگونه می‌توان مشكلات ارگونوميكي را شناسايي نمود؟روش‌های زيادي وجود دارد كه از طريق آن‌هامی‌توان مشكلات ارگونوميكي را شناسايي نمود. اينروش‌ها شامل بررسی‌های عمومي و چك لیست‌ها تا ابزارهاي ارزيابي كمي ريسك می‌شود.به‌طور ايده آل چندين روش قابل‌استفاده هستند كه عبارت‌اند از:صحبت با كارگران و نظرخواهی از آن‌ها. كارگران در مورد كاري كه انجام می‌دهند، مشكلاتي كه با آن مواجه شده‌اند و اثرات آن روي سلامتي، ايمني و عملكرد داراي دانش و اطلاعات مهمي هستند.ارزيابي سيستم كاري با طرحسؤالاتی مثل:آيا فرد در موقعيت راحتي قرارگرفته است؟آيا فرد ناراحتی‌هایی شامل درد، خستگي يا فشار را تجربه كرده است؟آيا استفاده از تجهيزات آسان هست و آيا به‌طور مناسبي تعمير و نگهداري می‌شوند؟آيا فرد نسبت به چيدمان كاري خود رضايت دارد؟آیا خطاهاي مكرر وجود دارد؟آيا نشانه‌هایی از طراحي ضعيف يا ناكافي تجهيزات از قبيل چسب روي انگشتان كارگر وجود دارد؟بررسي شرايط خطاهاي مكرر محيطي و رويدادهايي كه در آن‌ها اشتباهات رخ‌داده‌اند و افراد مصدوم شده‌اند. با استفاده از گزارش حوادث می‌توان جزئيات رويدادها و دلايل احتمالي آن‌ها را شناسايي نمود.ثبت و بررسي سطح بيماري و غيبت از كار و برگشت كارگران. ميزان بالاي اين آمار می‌تواند ناشي از مشكلاتي باشد كه قبلاً ليست شدند و / يا به دليل نارضايتي از كار باشد.در صورت شناسايي يك مشكل ارگونوميكي چه‌کاریمی‌توان انجام داد؟علل احتمالي را بررسي و راه‌حل‌های ممكن را در نظر بگيريد. يك تغيير كوچك می‌تواند تنها كار لازم براي آسان و ایمن‌سازی انجام كار باشد. براي مثال:اقدام به تهيه صندلي با ارتفاع قابل تنظيم نماییدبه‌گونه‌ای كه هريك از اپراتورها بتواند در ارتفاع كاري متناسب با خودکار كند.موانع را از زير ميزها جمع‌آوری كنيد تا فضاي كافي براي حركت پاها وجود داشته باشد.وسايل و ابزار را در قفسه‌هابه‌گونه‌ای قرار دهيد كه آن‌هایی كه بيشتر استفاده می‌شوند و سنگین‌تر هستند در ارتفاع بين كمر و شانه قرار گيرند.سكوها را براي كمك به اپراتورهايي كه دسترسي مناسبي به کنترل‌کننده‌ها ندارند افزايش دهيد.الگوهاي كار شیفتی را تغيير دهيد و چرخش كار رابین كارهاي مختلف ايجاد كنيد تا خستگي ذهني و جسمي كاهش يابد.با كارگران صحبت كنيد و به آن‌ها فرصت ارائه نظر و پیشنهاد‌هایشان را بدهيد و در مورد راه‌حل‌های ممكن مشورت كنيد. از ابتداي فرآيند كار، كارگران را درگير مسائل كنيد اين كار كمك می‌کند كه تمام اجزا بتوانند هر تغيير مطرح‌شده را بپذيرند.هميشه مطمئن شويد هر تغييري كه انجام می‌شود، توسط افرادي كه آن كار را انجام می‌دهند، به‌درستیارزیابی‌شده است.لازم نيست هميشه با متخصصين ارگونومي مشورت کنید، اغلب می‌توان هزينه تغييرات را پائين نگه داشت. درصورتی‌که نتوان راه‌حل مشخصي براي يك مشكل پيدا نمود يا مسئله پيچيده باشد، لازم خواهد بود كه از يك متخصص ارگونومي ذيصلاح كمك گرفته شود.HSE مجموعه‌های راهنمايي را منتشر كرده كه بعضي از آن‌ها رايگان هستند. اين مجموعه‌های راهنما با مخاطب قرار دادن كارگران و كارفرمايان، كمك می‌کند تا بتوان به محيط كار ايمن و سالم دست‌یافت. اينمجموعه‌ها شامل چک‌لیست‌های ارزيابي عملي و پیشنهاد‌ها است.رعايت اصول ارگونومي لزوماًدربردارندۀهزینه‌های بالا نيست و در طولانی‌مدتمی‌تواند با كاهش صدمات و غيبت از كار موجب صرفه‌جویی شود. با درك و شناخت مفهوم ارگونومي در محل كار می‌توان برنامه كار روزانه را بهبود بخشيد و دردها و فشارهاي ناشي از كار را حذف نمود و ميزان رضايت از شغل را افزايش داد. راه‌حل‌های ارگونوميكي می‌تواند حتي براي ايجاد تغییرات كوچك، ساده و مستقيم باشد مثل تغيير ارتفاع يك صندلي كه می‌تواندتفاوت‌های چشمگيري ايجاد كند.ارگونومی در محیط کار اداریارگونومی (مهندسی انسانی) :فلسفۀ ارگونومیتناسب کار با انسانارگونومی چیست؟واژۀ ارگونومی یک لغت یونانی است که به معنای کار و قاعده و قانون می‌باشددرواقع رابطۀ انسان باکار را بررسی می‌کند.در تعریفی می‌توان گفت که هدف ارگونومی افزایش و بهبود ایمنی بهداشت و سلامتی و راحتی و کارایی انسان است.در دیدگاه کلی ارگونومی کار و انسان دو جزء اصلی و تفکیک‌ناپذیر هستی است که باید به‌گونه‌ای متناسب با یکدیگر برنامه‌ریزی شوند. اگر یک ترازو را در نظر بگیریم و در یک کفۀ آن توانایی انسان و در کفۀ دیگر ترازو کار محوله به فرد را قرار دهیم درصورتی‌کهکفه‌های ترازو برابر نباشند خود فرد دچار مشکلاتی خواهد شد.محیط کار عاملی مهم است که در کارایی کارکنان تأثیر مستقیم دارد. با توجه به اینکه اکثریت محیط‌های کاری اصول اولیۀ مسبب ایجاد ریسک فاکتورهای ارگونومی را رعایت نمی‌کنند و این عدم توجه به اصول اولیه مسبب ایجاد ریسک فاکتورهای ارگونومی و سبب بروز مشکلاتی برای کارکنان می‌گردد و همچنین سلامتی کارکنان را نیز به خطر می‌اندازد.بررسی‌های ارگونومی در محیط کار اداریدر یک سیستم تعدادی به‌عنوانارائه‌دهنده خدمات مشغول به خدمت می‌باشند و بنا به نوع خدمت و سرویس ارائه شونده از تجهیزات و تسهیلاتی از قبیل میز، صندلی، فاکس، تلفن و ...در جهت پیشبرد اهداف سازمان استفاده می‌شود تجهیزات و تسهیلات فراهم‌شدهسلیقه‌ای بوده و بدون توجه به وضعیت بدنی کارکنان طراحی‌شده‌اندبه‌مرورزمان انواع مشکلات و ناراحتی‌های اسکلتی و عضلانی برای کارکنان به وجودمی‌آورد که بر روی کیفیت و کمیت کار تأثیر گذاشته و سبب نارضایتی را فراهم می‌آورد.هر ارزیابی قبل از شروع به تهیۀ امکانات نیازمند داشتن اطلاعات کامل در خصوص وضعیت موجود می‌باشد که این اطلاعات عبارت‌اند از:وضعیت روشنایی محیط کاروضعیت و امکانات محیط کار در خصوص تهویۀ عمومی و موضعیرنگ و دکوراسیون در محیط کارتعداد کارکنان شاغلنوع میز و صندلی مورداستفاده و وضعیت بدنی کارکنان در حین استفاده از آننوع فعالیت مورد انتظار از هر یک از کارکنان (پاسخگویی به نامه، تلفن یا اپراتوری کامپیوتر)مساحت و فضای موجودوضعیت نور مورداستفاده (طبیعی، مصنوعی):رعایت استاندارد روشناییاگر کار در یک محیط اداری انجام شود باید شدت روشنايي آن برابر با ۵۰۰ لوكس يا بیشتر محاسبه شود.زاويۀ محل نصب لامپ‌ها يا منابع روشنايي، به‌ویژهآن‌هاییكه داراي صفحه يا حباب پخش‌کنندۀنور نیستندتا نقطه ديد كاربر بايست كمتر از ۵۰ درجه باشد. پنجره‌هابه‌عنوان يك منبع روشنایی در محیط کار، باید با موقعیت استقرار صفحات نمایشگر و نيز محل نشستن کاربر به نحوی فاصله داشته باشد که ایجاد خیرگی نکند.در صورت استفاده از چراغ مطالعه، منبع نور را به‌موازات خط دید خود قرار دهید.در صورت درصورتی‌که از مانيتور LCDاستفاده می‌شود، ميزان روشنايي بيشتري موردنیاز است.منابع روشنايي درخشان كه در پشت صفحه‌نمایش قرار دارند می‌توانند براي كاربران با كامپيوتر مشكل ايجاد كنند و درواقع دیدن صفحه کار را به‌طور واضح برایتان مشكل می‌سازد.نكته مهم ديگر براي كاستن از خستگي چشم اين است كه نور مانيتور را تنظيم كنيد. شما بايد نور مانيتورتان را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که تقریباً مشابه سطح روشنایی محیطی باشد که دقیقاً در پشت آن قرار دارد. اگر بينروشنایی مانیتور و محیط پیرامون آن تفاوت روشنایی شدید وجود داشته باشد، شما دچار سردرد و مشکلات بینایی خواهید شد؛ بنابرایندر ساعات مختلف روز، نور مانیتورتان را با نور اتاق تنظيم كنيد.الف: کاربرد رنگ در محيط کاررنگ‌آمیزیدرودیوار و ابزار و آلاتدر محیط کار بهرنگ‌های بخصوص، مبتني بر اين است که کارايي فرد در محیطی به رنگ دلخواهش افزایش پیدا کند؛ بنابراین ما باید محیط‌های کاررا بهرنگی درآوریم که برای اکثر کارکنان و کارگران محیطی آرام‌بخش و مطلوب باشد. زيرا هدف فراهم آوردن شرايطي است که هيچفشار عصبي و روانی بر فرد وارد نشود. به‌طورکلی، رنگ‌ها براي اکثر مردم معني مشخصي داشته و واکنش‌های هيجاني تقريباً يكساني را درپي دارند.خواص اختصاصی رنگ‌ها و اثر آن‌ها بر عملکرد رنگ‌هاهرکدام بر فرد اثر خاص و متفاوتی دارند؛ کهبه دنبال آن رفتار کار و عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. روانشناسی کار، رنگ را در محیط کار به‌عنوان یک متغیر فیزیکی در نظر دارد که می‌تواند بر میزان بازدهی کارکنان تأثیر بگذارد.خاکستریرنگ خاکستری‌رنگی است خنثی که هیچ‌گرایشی را برنمی‌انگیزد، نه روشن است و نه تیره. این رنگ عاری از هر نوع تحریک و واکنش است. به همین دلیل در صنایع کاربرد فراوان دارد.آبیاين رنگ به دليل اثري كه بر اعصاب پاراسمپاتيك می‌گذارد، منجر به كاهش فشارخون و تعداد تنفس شده، احساس امنيت كارمند را افزايش می‌دهد. چنانچه او براثر عواملی از قبيل ترس از عدم موفقيت، ارزشيابي و يا هر عامل خارج از محيط كار، دچار ر اضطراب و تشويش شده باشد، در يک محیطیبارنگ آبي، تنش او کاهش‌یافته و حساسيت و آسیب‌پذیری و درنتیجه خستگي رواني و جسمي او تقلیلمی‌یابد.بعضي از تحقيقات نشان داده‌اند كه استفاده از رنگ آبي احساس سرما و خنكي را برمی‌انگیزد. افراد در اتاقی كه رنگ سبز يا آبي داشته باشد بيشتر احساس خنكي می‌کنند تا در اتاقی كه رنگ آن قرمز يا نارنجي است.سرخرنگ سرخ نمايانگر نيروي حياتي است. سرعت نبض را بالا می‌بردو ميزان دم و بازدم را افزایشمی‌دهد. اين رنگ به معناي تمايل و رغبت است. اين رنگ اصرار بر به دست آوردن نتايج است اين رنگ احساس گرما را برمی‌انگیزاند و موجب رها شدن انرژی‌ها و نيروهاي حياتي فردمی‌شود. اين رنگ فعالیت‌های عمومي را افزايش می‌دهد و احساس رقابت را ي تشدید می‌کند. در ابتداي ساعات فعاليت، رنگي سازنده است اما در حالت خستگی عصبي و فیزیکیآزاد دهنده است. اين رنگ در محيط كار به شرطي می‌تواند كارايي را افزايش دهد كه ساير شرايط نامساعد نباشد.زردزرد روشن‌ترین رنگ است به همين دليل شادی‌افزاست. اثرش خوش‌رویی و شادماني است. وجود رنگ زرد در موانع و محيط كار افراد را در رهايي از مشكلات و موانع و تعارضات یاری می‌بخشد. این رنگ امیدبخش و دلالت‌کننده است؛ زیرا تنش‌زدا و عامل انبساط ماهیچه‌ها است.بنفشاين رنگ ترکیبی از رنگ‌های آبي و سرخ می‌باشد. بنابراين بعضي از ویژگی‌های هر دورنگرادار است. يعني هم هیجان‌انگیز و هم آرام‌بخش است. محيط كار با محيط بنفش باعث می‌شود كارگر يا كارمند بيشتر به جستجوي هويت خود رفته و به ذهنيات خويش عينيت بخشد. يعني افكارش را به عمل تبديل كند. به‌عبارت‌دیگر هر چيزي كه مورد تفكر واقع گردد بايد به حقيقتي ملموس تبديل شود.قهوه‌ایرنگ قهوه‌ای، سرخ تيره شده می‌باشد. بنابراين به‌جایزنده‌دلی رنگ سرخ، موجب دل‌مردگی و تسليم می‌شود. محيط كاري قهوه‌ای‌رنگ، نيروي حياتي و انفعالي كارمندان را نقصان می‌بخشد و انگیزه‌های آنان را براي كار و فعاليت كاهش می‌دهدو آنان را به افرادیبی‌تفاوتمبدلمی‌سازد؛ بنابراین رنگ قهوه‌ای براي محيط كار رنگ مناسبي نيست.سیاهرنگ سیاه‌رنگی است نفی‌کننده و متوقف کننده فعالیت. زيرا فرد را نوميد کرده و احساس پوچي را در او تحريك می‌نماید. رنگ سياهتداعی‌کنندۀ پایان همه‌چیز است. فرد در چنين محيطي دست به هيچ کارینمی‌زند زيرا براي او چيزي وجود ندارد. درشت رنگ سیاه زندگی کاملاً متوقف است.وضعيت در و پنجره تعبیه‌شده در هر اتاقدرجه حرارت و نوع وسايل گرمايشي خنک‌کننده‌هایمورداستفادهاطلاعات در خصوص ابعاد بدنيكاركنان شاغل در محل (آنتروپومتري)صندليطراحي آن نقش نوع صندلي مورداستفاده و طراحی آن نقش بسیار مهم در جلوگيري از خستگي و بروز ناراحتی‌های اسکلتی عضلانی دارد. يك صندلي خوب زماني می‌تواند نقش خود را خوب ایفا کند که بتواند حالت انحنای قوس كمر را در هنگام نشستن حفظ بنمايد و همچنين در محيط كار فرد بتواند دسترسي به صندلي متناسب با نوع كار داشته باشد. براي مثال اگر نوع كار نيازمند استفاده از حالت ایستاده و نشسته توأم باهم هست باید ارتفاع صندلی طوری باشد که فرد بتواند در هر شرایطی از آن استفاده نماید.عوامل تأثیرگذار بر ايجاد مشكلات اسكلتي و عضلانيرفتارهایفردي در نحوۀ نشستن فرد می‌تواند يكي از علت‌هایی باشد كه باعث ایجاد کمردرد شود به‌خصوص در بين افرادي كه مبتلابهکمردردهای مزمن هستاستفاده از وضعيت نامناسب بدن سبب تشديد درد می‌گردد و اين مسئله نشان‌دهنده اين است كه نحوۀ نشستن افراد حائز اهميت زيادي هست.عوامل تأثیرگذار بر ايجاد مشكلات اسكلتي و عضلاني-عدم استفاده از پشتي مناسباكثر دردها و فرسایش‌های داخلي مهره‌ای و فشار بر روي ديسك درزمانی پيش می‌آید كه فرد نشسته باشد و از پشتي استفاده ننمايد، مهره‌ها پهن می‌شوند. براي جلوگيري از اين امر پیشنهاد گرديده از پشتی‌هایی استفاده گردد كه داراي زاويه ۹۵-۱۰۵ نسبت به سطح افق باشد و حالت قوسي كمر حفظ خواهد شود.صندلي مورداستفاده در محيط کار با کامپيوتر بايد از خصوصيات زير برخوردار باشد:چرخان باشد.از هر نظر (زوايا و فواصل) قابل تنظيم باشد.داراي پایه‌ای محكم باشد.صندلي تأثیرزیادي در كاهش ناراحت‌های اسكلت و عضلاني در ناحيه کمردرد براي اينكه مقداري از وزن بدن توسط دست‌ها به دسته صندلي منتقل می‌شود (به شرطی كه از پشتي با زاویه۱۰۵-۹۵ نسبت به سطح افق استفاده گردد) و تا حدي از فشار بر روي ديسك كاسته می‌شود. اگر سطح كار و دسته صندلي بالاتر از ارتفاع آرنج باشد سبب بالا آوردن دست‌هامی‌شود و سبب افزایش استرس بر روی مفاصلشانه‌ها و ماهیچه‌های دست و گردن بشود. اين مسئله به‌مرورزمانخستگي عضلاني و درد در آن ناحیه می‌شود.سطح صفحه‌کلید، هم‌ارتفاع با دستهصندلي و آرنج ومچ‌هابه‌طور عادي روي صفحه‌کلیدها قرار گیرد، به‌طوری‌که هنگام کار، ساعدها تقریباً موازی با افق و زاویۀ بین مچ و دست و ساعد، ۵ تا ۱۰ درجه باشد.عوامل تأثیرگذار بر ايجاد مشكلات اسكلتي و عضلانينشیمنگاه صندليباعث كاهش فشار وارده بر پا هست نشيمنگاه صندلي هستدرصورتی‌که فرد از صندلي با نشيمنگاه نامناسب استفاده كند به‌طوری‌که قسمت پشت زانو با لبه جلوي صندلي فشرده شود اين تماس و فشارها به گذشت زمان باعث ورم و ايجاد اختلال در عصب سياتيك می‌گردد. ارتفاع صندلي بايد قابل تنظيم باشد به‌طوری‌که پا کاملاً روي زمين يا زير پايي قرار گيرد.طول تشك صندلي ۳۸ تا ۴۳سانتی‌متر و عرض آن ۴۵سانتی‌متر باشد. براي افراد چاق صندلی‌هایپهن‌تر توصيه می‌شود. ضخامت تشك در حدود ۴ تا ۵سانتی‌متر باشد و رویگان از جنسي باشد که اصطلاحاًبتواند تنفس كند و لبه جلو صندلي، گرد و لبه بیرونی آن، نرم باشد. زاويه پشتي با تشك صندلي، حداقل ۹۵ تا ۱۰۵ درجه باشد. به‌هرحال، پشتي صندلي بايد طوري تنظيم شود تا از مهره‌های كمري محافظت كند.به‌نحوی‌که داراي روكش پارچه‌ای و ۵ چرخکاملاً قابل تنظيم و تغيير باشد.کار نشسته در مقايسه با ساير کارها راحت‌تر به نظر می‌رسد؛اما نشستن طولانی هم خسته‌کننده است. نشستن بر صندلی مناسب خستگی را کمتر کرده، کارايی را بالابرده و رضايت از کار را بيشتر می‌کند.غالباًسرمایه‌گذاری برای خريد صندلی چندان ارزشمند به نظر نمی‌آید، ولی بايد در نظر داشت که يک صندلی چندين سال دوام می‌آورد و هزينه پرداختی روزانه برای آن بسيار کم است (حدود ۰٫۱ يا حتی ۰٫۰۱ هزينه کار). يک صندلی خوب که بهره‌وری و رضايت از کار را زيادتر کند خيلی بيشتر از این‌ها ارزش دارد.ميزعمق ميز و فضاي داخل ميز اهميت زيادي در راحت بودن پا براي انجام يكسري حركات دارد. بايد پا به‌اندازه كافي فضاي آزاد در زير ميز داشته باشد. اگر ارتفاع ميز بالاتر از ارتفاعآرنج باشد باعث بالابردن شانه و دست می‌شود و اين سبب خستگي و درد در ناحيه شانه می‌گردد براي هر کاری با توجه به نوع فعاليت و مشخصات آنتروپومتري شاغلين ميز مناسب قابل تنظيم طراحی گردد. اگر این میسر نگردد می‌توان از صندلي قابل تنظيم ارگونوميك استفاده گردد.اگر ارتفاع ميز بالاتر از ارتفاع آرنج باشد باعث بالا بردن شانه و دست می‌شود و اين سبب خستگي و درد در ناحيه شانه می‌گردد. اين مسئله بخصوص در بین افرادي كه با كامپيوتر سروكار دارند اتفاق می‌افتد. بالا بودن سطح قرار گرفتن نمايشگر و مانيتور بر روي ميز سبب به عقب رفتن گردن می‌شود ( زاويه ۱۵ درجه بين سر و تنه قابل‌قبولمی‌باشد) كه بهترين وضعيت جهت كار با كامپيوتر زماني است كه سطح كار در حد آرنج و سطح بالایی مانيتور پایین‌تر از حد چشم فرد قرار گيرد.گردن خود را در يك حالت ثابت قرار می‌دهند وبا اين عمل از وارد شدن فشار زياد، در زمان طولاني، بر روي ماهیچه‌ها و تاندون‌های فرد می‌شود جلوگيري شود و در غير این صورت درنهايت می‌تواند به مشكلات عضلاني و مفصلی نيز منجر شود. در اين رابطه، فاكتورهاي ارگونوميكي نظير باركاري، حركت تكراري، طرز نشستن، زاويه ديد، وضعيت ميز و صندلي، ارتفاع صفحه‌کلید و مانيتور، وضعيت نوري، سرعت تايپ، عدم آرامش رواني و ... می‌تواند از فاكتورهاي عمده خطر باشد.بايد توجه نمود از خم كردن سر به طرفين حتماً خودداری نمود چون باعث می‌شود وزن به یک‌طرف گردن انتقال یابد و تأثیر بر روي عضلات گردن گذاشته و خستگي را در آن ناحيه به همراه می‌آوردبه‌طوری‌کهبه‌مرورزمان و در طي سال‌های كاري متمادي امكان بروز دردهاي شديد گردن را به همراه خواهد داشت.براي افرادي كه به‌طور طولاني با كامپيوتر يا با قطعات ريز كار می‌کنند و ساعت‌های زيادي را به نگاه كردن به صفحه مانيتور يا قطعات می‌گذارند به صورتي از سوزش و خستگي، خشكي چشم شكايت می‌کنند كه اين به علت اين است در حين كار نياز به تمركز زياد دارندو تعداد پلك زدن‌ها در طي كار كاهش می‌یابد. براي پيشگيري توصيه می‌گرددهرچندیک‌بار سر را از مانيتور به‌طرف يك شیء دوري در فاصله بيشتر از ۶ متر (براي مثال ساعت روي ديوار) برگردانده و نگاه كرده و به‌طور مرتب شروع به پلك زدن نمايند تا سطح روي چشم مرطوب گردد.مشخصات ميز کامپیوتر با توجه به مشخصات صندلی تنظیم می‌شود.ارتفاع سطح میز باید مناسب بوده و اینفضا برای انجام وظایفی مانند نوشتن و کنترل کامپیوتر و همچنین برای قرار دادن اشیایی مانند کتاب، کاغذ و ... در نظر گرفته می‌شود.سطح زیر میزبه‌گونه‌ای باشد که اپراتور مجبور به جمع نمودن پاها در زیر میز نشود. قرار دادن و انبار نمودن اشیا در زیر میز جایز نیست. میز باید به‌گونه‌ای طراحی شود که مجبور به خم شدن نباشد.ميز كار بايد طوري قرار گيرد كه پنجره در كنار شما قرار گيرد. به عبارتي امتداد مانيتور با پنجره زاويه ۹۰ درجه بسازد. ميز بايد طوري قرار گيرد كه لامپ‌های سقف در طرفين اپراتور قرار گيرند و نور مستقیماًبه‌طرف اپراتور نباشد.ميز كار مورداستفاده بايد:داراي لبه دوار باکمیشيب به‌طرف پايين باشد كه از برخوردپشت دست با لبه آن جلوگيري گردد چون می‌توان سبب ايجاد مشکلات در آن ناحیه گردد.قابل تنظيم بودن وسايلوسايل جانبي مانند صندلي و ميز بايد با توجه به تفاوت‌های فردي كاربران ازنظر ابعاد جسماني قابل تنظيم باشد. كه باعث افزايش بازده كار می‌شود صندلي كار بايد از کیفیت مطلوب برخوردار باشد.احتمالاًتاکنون واژه "ارگونومي" را شنیده‌اید. اين واژه گاهي اوقات تحت عنوان " فاكتورهاي انساني" نيز شناخته می‌شود.اما واقعاً همه نمی‌دانند كه ارگونومي چيست، چه‌کاری انجام می‌دهد يا چگونه بر انسان‌ها اثر می‌گذارد. درك ارگونومي در محيط كار، حوادث و بیماری‌های ناشي از كار را كاهش و با تطبيق كار با كارگر، بهره ‌وری را افزايش می‌دهد.اين مقاله به شما كمك می‌کند تا اين سؤال‌ها را جواب داده و بتوانيد با كاربرد ارگونومي ايمني و بهداشت را در محيط كار خود افزايش دهيد. مخاطب اين مطالب تمام كساني هستند كه وظيفه حفظ و بهبود ايمني و سلامت را داشته و می‌خواهند نسبت به ارگونومي بينش و آگاهي پيدا كنند. اين مقاله نمونه‌هایی از مشكلات ارگونوميكي و پيشنهادهاي ساده و مؤثر براي حل آن‌ها ارائه می‌دهد.

ارگونومی چیست(what is ergonomics)

ارگونومي علمي است در ارتباط با برقراري تطبيق بين افراد و كار آن‌ها. اين علم در ابتدا توانائی‌ها و محدودیت‌های افراد را موردتوجه قرار می‌دهد. هدف ارگونومي اين است كه اطمينان حاصل شود كه كارها، تجهيزات، اطلاعات و محيط مناسب با هر يك از كارگران باشد.براي ارزيابي تطابق بين فرد و كار او، متخصصين ارگونومي بايد چندين جنبه را در نظر بگيرند كه عبارت‌اند از:كاري كه انجام می‌شود و آنچه از كارگر خواسته می‌شود.تجهيزات مورداستفاده (اندازه، شكل و تناسب آن‌ها براي انجام كار موردنظر)اطلاعاتي كه مورداستفاده قرار می‌گیرد (چگونه ارائه می‌شود، دسترسي به آن و تغيير آن چگونه است)محيط فيزيكي (درجه حرارت، رطوبت، روشنايي، صدا، ارتعاش) ومحيط اجتماعي كار (مثل همكاران و مديريت پشتيبان)متخصصين ارگونومي تمام جنبه‌های فيزيكي يك فرد را در نظر می‌گیرند، از قبيل:اندازه و شكل بدنتناسب و قدرت بدنیpostureحواس افراد به‌ویژه حس بينايي، شنوايي و لامسه وفشارها و تنش‌های وارد بر عضلات، مفاصل و اعصابمتخصصين ارگونومی همچنین جنبه‌هایروان‌شناختیافراد را در نظر می‌گیرند از قبیل:توانایی ذهنی شخصیت دانش وتجربه با ارزیابیافراد از جنبه‌های فوق کار آن‌ها، تجهیزات، محیط کاری و تعامل بین آن‌ها، متخصصین ارگونومی قادر خواهند بود دستگاه‌های کاری بهره‌وری، مؤثر و ایمن را طراحی کنند.متخصصین ارگونومی چگونه می‌توانند ایمنی و سلامت را ارتقا بخشند؟

Why-Ergonomics-Matters-In-Your-Office-300x188.png

با اعمال ارگونومی در محیط کار:

پتانسیل بروز حوادث کاهش می‌یابد.پتانسیل بروز صدمات و بیماری‌های شغلی کاهش می‌یابد وعملکرد و بهره‌وری ارتقا پیدا می‌کند.ارگونومی می‌تواند احتمال بروز حوادث را کاهش دهد.برای مثال در طراحی پانل‌های کنترل موارد زیر را در نظر بگیرید:موقعیت کلیدها و دکمه‌ها_ اگر کلیدی به‌تصادف روشن یا خاموش شود می‌تواند باعث شروع سلسله غلطی از رخدادها شده و درنهایت منجر به یک حادثه شود.انتظاری که از سیگنال‌ها و تنظیمات کنترلی داریم_ اکثر افراد سیگنال سبزرنگ را به‌منزلۀ شرایط و موقعیت ایمن تفسیر می‌کنند. حال اگر این رنگ به‌عنوان شاخص وضعیت هشدار یا خطرناک انتخاب شود نادیده گرفته خواهد شد و از آن چشم‌پوشیمی‌شود.دادن اطلاعات اضافی و سرریز اطلاعاتی_ اگر به کارگر اطلاعات بیش‌ازاندازه داده شود، ممکن است او گیج و سردرگم و دچار اشتباه و اضطراب و ترس شود. در صنایع خطرناک، تصمیمات نادرست یا اعمال اشتباه نتایج فجیعی به دنبال داشته و خواهد داشت.ارگونومی همچنین می‌تواند پتانسیل بروز نا سلامتی‌هایی مثل درد مچ دست، شانه‌ها و کمر را کاهش دهد. اگر طرح‌بندی تجهیزات را در نظر بگیریم، می‌توان چیدمان و نحوۀ قرارگیری آن‌ها را به نسبت استفاده از آن‌ها تنظیم نمود. تجهیزات و ابزارهايي كه به‌طور مكرر استفاده می‌شوند بايد در مكاني قرار بگيرند كه دسترسي به آن‌ها بدون نياز به خم شدن یا کشیده شدن بدن آسان باشد. ارگونومي چه نوع مشكلاتي از محل كار را می‌تواند حل كند؟ ارگونومي معمولاً براي پاسخگويي و حل مشكلات و مسائل فيزيكي شناخته‌شده است. براي مثال اطمينان از اينكه ارتفاع سطوح كار به‌گونه‌ای باشد كه پاهاي كارگر در وضعيت مناسب قرار گيرد؛ اما ارگونومي به جنبه‌های اجتماعي و روان‌شناختی افراد در محيط كار نيز می‌پردازد. براي مثال، بارکاری خيلي زياد يا خيلي كم، وظايف نامشخص و مبهم، فشارهاي زماني، آموزش ناكافي و حمایت‌های اجتماعي ضعيف همه می‌توانند اثرات منفي روي افراد و كاري كه انجام می‌دهند داشته باشند.مثال‌ها و نمونه‌های زير بعضي از مسائل و مشكلات ارگونوميكي را كه در محیط‌های كاري وجود دارند بيان می‌کند:تجهيزات صفحه نمايشگرمشكلات موجود:صفحه نمايشگر در موقعيت بدي قرارگرفته است- ممكن است خيلي بالا/ پائين/ نزديك / دور از كاربر باشد يا به یک‌طرفخم‌شده باشد موشواره در فاصله بسيار زيادي قرارگرفته و براي استفاده از آن نياز به كشيدن بدن وجود دارد.صندلی‌ها به طرز مناسبي براي افراد تنظیم‌نشده‌اند و درنتیجهposture هاي نامناسب و ناخوشايند و ناراحت‌کننده‌ای براي افراد به وجود آمده است.از لامپ‌ها و منابع روشنايي بالاي سر يا پنجره‌ها، روي نمايشگر درخشندگي زيادي وجود دارد كه ريسك خستگي چشم را افزايش می‌دهد.سخت‌افزار و / يا نرم‌افزار براي كار يا شخصي كه آن را انجام می‌دهد مناسب نيست كه باعث نااميدي و پريشاني فرد می‌شود.زمان استراحت كافي يا هيچ تغييري در فعاليت فرد وجود ندارد.اين مشكلات می‌تواند منجر به‌اشتباه و بهره‌وری پائين، فشار، خستگي چشم، سردرد يا بروز درد در ديگر نواحي بدن شود.جابجایی و حمل دستی بارمشکلات موجود:بار بسیار سنگین است و / حجیم بوده و فشار غیرمنطقی را به فرد وارد می‌کند.بار باید از کف زمین و /یا بالاتر از سطح شانه‌ها بلند شود.انجام کار مستلزم بالا بردن‌های تکراری و مکرر است.این کار نیازمند posture های نامناسب مثل خم دن یا پیچش کمر است.بار را نمی‌توانبه‌طور مناسب و کامل در دست گرفت.انجام کار تحت‌فشارهای زمانی و دوره‌های استراحت بسیار کم این مشکلات می‌تواند منجر به صدمات فیزیکی مثل کمردرد یا آسیب به بازوها، دست‌ها یا انگشتان شود.این مشکلات همچنین می‌تواند در ریسک لغزیدن، سرخوردن و افتادن افراد دخیلی باشد.فشار ناشی از کارمشکلات موجود:تقاضا و درخواست‌های کار از افراد خیلی زیاد یا خیلی کم است.عدم اظهارنظر کارگر در مورد چگونگی سازمان‌دهی کاری که انجام می‌دهد.پشتیبانی و حمایت ضعیف از سوی مدیریت و / یا کارفرمایان.تقاضا و درخواست‌های ناسازگار از کارگر، برای مثال بهره‌وری و کیفیت بالاکنترل وضعیت ریسک‌هایبه وجود آورندۀ فشار ناشی از کار می‌تواند باعث ایجاد نا سلامتی و کاهش عملکرد و بهره‌وری شود.

ebd_figures_montage_Color2-300x300.jpg

مديريت روز كاريزمان بازيابي ناكافي بين شیفت‌های كاريبرنامه‌ریزی و زمان‌بندی ضعيف شیفت‌های كاريكارگراني كه بيش از زمان كاري كار می‌کننداين مشكلات می‌تواند منجر به خستگي و كسالت شده و احتمال بروز حوادث را افزايش می‌دهد.چگونه می‌توان مشكلات ارگونوميكي را شناسايي نمود؟روش‌های زيادي وجود دارد كه از طريق آن‌هامی‌توان مشكلات ارگونوميكي را شناسايي نمود. اينروش‌ها شامل بررسی‌های عمومي و چك لیست‌ها تا ابزارهاي ارزيابي كمي ريسك می‌شود.به‌طور ايده آل چندين روش قابل‌استفاده هستند كه عبارت‌اند از:صحبت با كارگران و نظرخواهی از آن‌ها. كارگران در مورد كاري كه انجام می‌دهند، مشكلاتي كه با آن مواجه شده‌اند و اثرات آن روي سلامتي، ايمني و عملكرد داراي دانش و اطلاعات مهمي هستند.ارزيابي سيستم كاري با طرحسؤالاتی مثل:آيا فرد در موقعيت راحتي قرارگرفته است؟آيا فرد ناراحتی‌هایی شامل درد، خستگي يا فشار را تجربه كرده است؟آيا استفاده از تجهيزات آسان هست و آيا به‌طور مناسبي تعمير و نگهداري می‌شوند؟آيا فرد نسبت به چيدمان كاري خود رضايت دارد؟آیا خطاهاي مكرر وجود دارد؟آيا نشانه‌هایی از طراحي ضعيف يا ناكافي تجهيزات از قبيل چسب روي انگشتان كارگر وجود دارد؟بررسي شرايط خطاهاي مكرر محيطي و رويدادهايي كه در آن‌ها اشتباهات رخ‌داده‌اند و افراد مصدوم شده‌اند. با استفاده از گزارش حوادث می‌توان جزئيات رويدادها و دلايل احتمالي آن‌ها را شناسايي نمود.ثبت و بررسي سطح بيماري و غيبت از كار و برگشت كارگران. ميزان بالاي اين آمار می‌تواند ناشي از مشكلاتي باشد كه قبلاً ليست شدند و / يا به دليل نارضايتي از كار باشد.در صورت شناسايي يك مشكل ارگونوميكي چه‌کاریمی‌توان انجام داد؟علل احتمالي را بررسي و راه‌حل‌های ممكن را در نظر بگيريد. يك تغيير كوچك می‌تواند تنها كار لازم براي آسان و ایمن‌سازی انجام كار باشد. براي مثال:اقدام به تهيه صندلي با ارتفاع قابل تنظيم نماییدبه‌گونه‌ای كه هريك از اپراتورها بتواند در ارتفاع كاري متناسب با خودکار كند.موانع را از زير ميزها جمع‌آوری كنيد تا فضاي كافي براي حركت پاها وجود داشته باشد.وسايل و ابزار را در قفسه‌هابه‌گونه‌ای قرار دهيد كه آن‌هایی كه بيشتر استفاده می‌شوند و سنگین‌تر هستند در ارتفاع بين كمر و شانه قرار گيرند.سكوها را براي كمك به اپراتورهايي كه دسترسي مناسبي به کنترل‌کننده‌ها ندارند افزايش دهيد.الگوهاي كار شیفتی را تغيير دهيد و چرخش كار رابین كارهاي مختلف ايجاد كنيد تا خستگي ذهني و جسمي كاهش يابد.با كارگران صحبت كنيد و به آن‌ها فرصت ارائه نظر و پیشنهاد‌هایشان را بدهيد و در مورد راه‌حل‌های ممكن مشورت كنيد. از ابتداي فرآيند كار، كارگران را درگير مسائل كنيد اين كار كمك می‌کند كه تمام اجزا بتوانند هر تغيير مطرح‌شده را بپذيرند.هميشه مطمئن شويد هر تغييري كه انجام می‌شود، توسط افرادي كه آن كار را انجام می‌دهند، به‌درستیارزیابی‌شده است.لازم نيست هميشه با متخصصين ارگونومي مشورت کنید، اغلب می‌توان هزينه تغييرات را پائين نگه داشت. درصورتی‌که نتوان راه‌حل مشخصي براي يك مشكل پيدا نمود يا مسئله پيچيده باشد، لازم خواهد بود كه از يك متخصص ارگونومي ذيصلاح كمك گرفته شود.HSE مجموعه‌های راهنمايي را منتشر كرده كه بعضي از آن‌ها رايگان هستند. اين مجموعه‌های راهنما با مخاطب قرار دادن كارگران و كارفرمايان، كمك می‌کند تا بتوان به محيط كار ايمن و سالم دست‌یافت. اينمجموعه‌ها شامل چک‌لیست‌های ارزيابي عملي و پیشنهاد‌ها است.رعايت اصول ارگونومي لزوماًدربردارندۀهزینه‌های بالا نيست و در طولانی‌مدتمی‌تواند با كاهش صدمات و غيبت از كار موجب صرفه‌جویی شود. با درك و شناخت مفهوم ارگونومي در محل كار می‌توان برنامه كار روزانه را بهبود بخشيد و دردها و فشارهاي ناشي از كار را حذف نمود و ميزان رضايت از شغل را افزايش داد. راه‌حل‌های ارگونوميكي می‌تواند حتي براي ايجاد تغییرات كوچك، ساده و مستقيم باشد مثل تغيير ارتفاع يك صندلي كه می‌تواندتفاوت‌های چشمگيري ايجاد كند.ارگونومی در محیط کار اداریارگونومی (مهندسی انسانی) :فلسفۀ ارگونومیتناسب کار با انسانارگونومی چیست؟واژۀ ارگونومی یک لغت یونانی است که به معنای کار و قاعده و قانون می‌باشددرواقع رابطۀ انسان باکار را بررسی می‌کند.در تعریفی می‌توان گفت که هدف ارگونومی افزایش و بهبود ایمنی بهداشت و سلامتی و راحتی و کارایی انسان است.در دیدگاه کلی ارگونومی کار و انسان دو جزء اصلی و تفکیک‌ناپذیر هستی است که باید به‌گونه‌ای متناسب با یکدیگر برنامه‌ریزی شوند. اگر یک ترازو را در نظر بگیریم و در یک کفۀ آن توانایی انسان و در کفۀ دیگر ترازو کار محوله به فرد را قرار دهیم درصورتی‌کهکفه‌های ترازو برابر نباشند خود فرد دچار مشکلاتی خواهد شد.محیط کار عاملی مهم است که در کارایی کارکنان تأثیر مستقیم دارد. با توجه به اینکه اکثریت محیط‌های کاری اصول اولیۀ مسبب ایجاد ریسک فاکتورهای ارگونومی را رعایت نمی‌کنند و این عدم توجه به اصول اولیه مسبب ایجاد ریسک فاکتورهای ارگونومی و سبب بروز مشکلاتی برای کارکنان می‌گردد و همچنین سلامتی کارکنان را نیز به خطر می‌اندازد.بررسی‌های ارگونومی در محیط کار اداریدر یک سیستم تعدادی به‌عنوانارائه‌دهنده خدمات مشغول به خدمت می‌باشند و بنا به نوع خدمت و سرویس ارائه شونده از تجهیزات و تسهیلاتی از قبیل میز، صندلی، فاکس، تلفن و ...در جهت پیشبرد اهداف سازمان استفاده می‌شود تجهیزات و تسهیلات فراهم‌شدهسلیقه‌ای بوده و بدون توجه به وضعیت بدنی کارکنان طراحی‌شده‌اندبه‌مرورزمان انواع مشکلات و ناراحتی‌های اسکلتی و عضلانی برای کارکنان به وجودمی‌آورد که بر روی کیفیت و کمیت کار تأثیر گذاشته و سبب نارضایتی را فراهم می‌آورد.هر ارزیابی قبل از شروع به تهیۀ امکانات نیازمند داشتن اطلاعات کامل در خصوص وضعیت موجود می‌باشد که این اطلاعات عبارت‌اند از:وضعیت روشنایی محیط کاروضعیت و امکانات محیط کار در خصوص تهویۀ عمومی و موضعیرنگ و دکوراسیون در محیط کارتعداد کارکنان شاغلنوع میز و صندلی مورداستفاده و وضعیت بدنی کارکنان در حین استفاده از آننوع فعالیت مورد انتظار از هر یک از کارکنان (پاسخگویی به نامه، تلفن یا اپراتوری کامپیوتر)مساحت و فضای موجودوضعیت نور مورداستفاده (طبیعی، مصنوعی):رعایت استاندارد روشناییاگر کار در یک محیط اداری انجام شود باید شدت روشنايي آن برابر با ۵۰۰ لوكس يا بیشتر محاسبه شود.زاويۀ محل نصب لامپ‌ها يا منابع روشنايي، به‌ویژهآن‌هاییكه داراي صفحه يا حباب پخش‌کنندۀنور نیستندتا نقطه ديد كاربر بايست كمتر از ۵۰ درجه باشد. پنجره‌هابه‌عنوان يك منبع روشنایی در محیط کار، باید با موقعیت استقرار صفحات نمایشگر و نيز محل نشستن کاربر به نحوی فاصله داشته باشد که ایجاد خیرگی نکند.در صورت استفاده از چراغ مطالعه، منبع نور را به‌موازات خط دید خود قرار دهید.در صورت درصورتی‌که از مانيتور LCDاستفاده می‌شود، ميزان روشنايي بيشتري موردنیاز است.منابع روشنايي درخشان كه در پشت صفحه‌نمایش قرار دارند می‌توانند براي كاربران با كامپيوتر مشكل ايجاد كنند و درواقع دیدن صفحه کار را به‌طور واضح برایتان مشكل می‌سازد.نكته مهم ديگر براي كاستن از خستگي چشم اين است كه نور مانيتور را تنظيم كنيد. شما بايد نور مانيتورتان را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که تقریباً مشابه سطح روشنایی محیطی باشد که دقیقاً در پشت آن قرار دارد. اگر بينروشنایی مانیتور و محیط پیرامون آن تفاوت روشنایی شدید وجود داشته باشد، شما دچار سردرد و مشکلات بینایی خواهید شد؛ بنابرایندر ساعات مختلف روز، نور مانیتورتان را با نور اتاق تنظيم كنيد.الف: کاربرد رنگ در محيط کاررنگ‌آمیزیدرودیوار و ابزار و آلاتدر محیط کار بهرنگ‌های بخصوص، مبتني بر اين است که کارايي فرد در محیطی به رنگ دلخواهش افزایش پیدا کند؛ بنابراین ما باید محیط‌های کاررا بهرنگی درآوریم که برای اکثر کارکنان و کارگران محیطی آرام‌بخش و مطلوب باشد. زيرا هدف فراهم آوردن شرايطي است که هيچفشار عصبي و روانی بر فرد وارد نشود. به‌طورکلی، رنگ‌ها براي اکثر مردم معني مشخصي داشته و واکنش‌های هيجاني تقريباً يكساني را درپي دارند.خواص اختصاصی رنگ‌ها و اثر آن‌ها بر عملکرد رنگ‌هاهرکدام بر فرد اثر خاص و متفاوتی دارند؛ کهبه دنبال آن رفتار کار و عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. روانشناسی کار، رنگ را در محیط کار به‌عنوان یک متغیر فیزیکی در نظر دارد که می‌تواند بر میزان بازدهی کارکنان تأثیر بگذارد.خاکستریرنگ خاکستری‌رنگی است خنثی که هیچ‌گرایشی را برنمی‌انگیزد، نه روشن است و نه تیره. این رنگ عاری از هر نوع تحریک و واکنش است. به همین دلیل در صنایع کاربرد فراوان دارد.آبیاين رنگ به دليل اثري كه بر اعصاب پاراسمپاتيك می‌گذارد، منجر به كاهش فشارخون و تعداد تنفس شده، احساس امنيت كارمند را افزايش می‌دهد. چنانچه او براثر عواملی از قبيل ترس از عدم موفقيت، ارزشيابي و يا هر عامل خارج از محيط كار، دچار ر اضطراب و تشويش شده باشد، در يک محیطیبارنگ آبي، تنش او کاهش‌یافته و حساسيت و آسیب‌پذیری و درنتیجه خستگي رواني و جسمي او تقلیلمی‌یابد.بعضي از تحقيقات نشان داده‌اند كه استفاده از رنگ آبي احساس سرما و خنكي را برمی‌انگیزد. افراد در اتاقی كه رنگ سبز يا آبي داشته باشد بيشتر احساس خنكي می‌کنند تا در اتاقی كه رنگ آن قرمز يا نارنجي است.سرخرنگ سرخ نمايانگر نيروي حياتي است. سرعت نبض را بالا می‌بردو ميزان دم و بازدم را افزایشمی‌دهد. اين رنگ به معناي تمايل و رغبت است. اين رنگ اصرار بر به دست آوردن نتايج است اين رنگ احساس گرما را برمی‌انگیزاند و موجب رها شدن انرژی‌ها و نيروهاي حياتي فردمی‌شود. اين رنگ فعالیت‌های عمومي را افزايش می‌دهد و احساس رقابت را ي تشدید می‌کند. در ابتداي ساعات فعاليت، رنگي سازنده است اما در حالت خستگی عصبي و فیزیکیآزاد دهنده است. اين رنگ در محيط كار به شرطي می‌تواند كارايي را افزايش دهد كه ساير شرايط نامساعد نباشد.زردزرد روشن‌ترین رنگ است به همين دليل شادی‌افزاست. اثرش خوش‌رویی و شادماني است. وجود رنگ زرد در موانع و محيط كار افراد را در رهايي از مشكلات و موانع و تعارضات یاری می‌بخشد. این رنگ امیدبخش و دلالت‌کننده است؛ زیرا تنش‌زدا و عامل انبساط ماهیچه‌ها است.بنفشاين رنگ ترکیبی از رنگ‌های آبي و سرخ می‌باشد. بنابراين بعضي از ویژگی‌های هر دورنگرادار است. يعني هم هیجان‌انگیز و هم آرام‌بخش است. محيط كار با محيط بنفش باعث می‌شود كارگر يا كارمند بيشتر به جستجوي هويت خود رفته و به ذهنيات خويش عينيت بخشد. يعني افكارش را به عمل تبديل كند. به‌عبارت‌دیگر هر چيزي كه مورد تفكر واقع گردد بايد به حقيقتي ملموس تبديل شود.قهوه‌ایرنگ قهوه‌ای، سرخ تيره شده می‌باشد. بنابراين به‌جایزنده‌دلی رنگ سرخ، موجب دل‌مردگی و تسليم می‌شود. محيط كاري قهوه‌ای‌رنگ، نيروي حياتي و انفعالي كارمندان را نقصان می‌بخشد و انگیزه‌های آنان را براي كار و فعاليت كاهش می‌دهدو آنان را به افرادیبی‌تفاوتمبدلمی‌سازد؛ بنابراین رنگ قهوه‌ای براي محيط كار رنگ مناسبي نيست.سیاهرنگ سیاه‌رنگی است نفی‌کننده و متوقف کننده فعالیت. زيرا فرد را نوميد کرده و احساس پوچي را در او تحريك می‌نماید. رنگ سياهتداعی‌کنندۀ پایان همه‌چیز است. فرد در چنين محيطي دست به هيچ کارینمی‌زند زيرا براي او چيزي وجود ندارد. درشت رنگ سیاه زندگی کاملاً متوقف است.وضعيت در و پنجره تعبیه‌شده در هر اتاقدرجه حرارت و نوع وسايل گرمايشي خنک‌کننده‌هایمورداستفادهاطلاعات در خصوص ابعاد بدنيكاركنان شاغل در محل (آنتروپومتري)صندليطراحي آن نقش نوع صندلي مورداستفاده و طراحی آن نقش بسیار مهم در جلوگيري از خستگي و بروز ناراحتی‌های اسکلتی عضلانی دارد. يك صندلي خوب زماني می‌تواند نقش خود را خوب ایفا کند که بتواند حالت انحنای قوس كمر را در هنگام نشستن حفظ بنمايد و همچنين در محيط كار فرد بتواند دسترسي به صندلي متناسب با نوع كار داشته باشد. براي مثال اگر نوع كار نيازمند استفاده از حالت ایستاده و نشسته توأم باهم هست باید ارتفاع صندلی طوری باشد که فرد بتواند در هر شرایطی از آن استفاده نماید.عوامل تأثیرگذار بر ايجاد مشكلات اسكلتي و عضلانيرفتارهایفردي در نحوۀ نشستن فرد می‌تواند يكي از علت‌هایی باشد كه باعث ایجاد کمردرد شود به‌خصوص در بين افرادي كه مبتلابهکمردردهای مزمن هستاستفاده از وضعيت نامناسب بدن سبب تشديد درد می‌گردد و اين مسئله نشان‌دهنده اين است كه نحوۀ نشستن افراد حائز اهميت زيادي هست.عوامل تأثیرگذار بر ايجاد مشكلات اسكلتي و عضلاني-عدم استفاده از پشتي مناسباكثر دردها و فرسایش‌های داخلي مهره‌ای و فشار بر روي ديسك درزمانی پيش می‌آید كه فرد نشسته باشد و از پشتي استفاده ننمايد، مهره‌ها پهن می‌شوند. براي جلوگيري از اين امر پیشنهاد گرديده از پشتی‌هایی استفاده گردد كه داراي زاويه ۹۵-۱۰۵ نسبت به سطح افق باشد و حالت قوسي كمر حفظ خواهد شود.صندلي مورداستفاده در محيط کار با کامپيوتر بايد از خصوصيات زير برخوردار باشد:چرخان باشد.از هر نظر (زوايا و فواصل) قابل تنظيم باشد.داراي پایه‌ای محكم باشد.صندلي تأثیرزیادي در كاهش ناراحت‌های اسكلت و عضلاني در ناحيه کمردرد براي اينكه مقداري از وزن بدن توسط دست‌ها به دسته صندلي منتقل می‌شود (به شرطی كه از پشتي با زاویه۱۰۵-۹۵ نسبت به سطح افق استفاده گردد) و تا حدي از فشار بر روي ديسك كاسته می‌شود. اگر سطح كار و دسته صندلي بالاتر از ارتفاع آرنج باشد سبب بالا آوردن دست‌هامی‌شود و سبب افزایش استرس بر روی مفاصلشانه‌ها و ماهیچه‌های دست و گردن بشود. اين مسئله به‌مرورزمانخستگي عضلاني و درد در آن ناحیه می‌شود.سطح صفحه‌کلید، هم‌ارتفاع با دستهصندلي و آرنج ومچ‌هابه‌طور عادي روي صفحه‌کلیدها قرار گیرد، به‌طوری‌که هنگام کار، ساعدها تقریباً موازی با افق و زاویۀ بین مچ و دست و ساعد، ۵ تا ۱۰ درجه باشد.عوامل تأثیرگذار بر ايجاد مشكلات اسكلتي و عضلانينشیمنگاه صندليباعث كاهش فشار وارده بر پا هست نشيمنگاه صندلي هستدرصورتی‌که فرد از صندلي با نشيمنگاه نامناسب استفاده كند به‌طوری‌که قسمت پشت زانو با لبه جلوي صندلي فشرده شود اين تماس و فشارها به گذشت زمان باعث ورم و ايجاد اختلال در عصب سياتيك می‌گردد. ارتفاع صندلي بايد قابل تنظيم باشد به‌طوری‌که پا کاملاً روي زمين يا زير پايي قرار گيرد.طول تشك صندلي ۳۸ تا ۴۳سانتی‌متر و عرض آن ۴۵سانتی‌متر باشد. براي افراد چاق صندلی‌هایپهن‌تر توصيه می‌شود. ضخامت تشك در حدود ۴ تا ۵سانتی‌متر باشد و رویگان از جنسي باشد که اصطلاحاًبتواند تنفس كند و لبه جلو صندلي، گرد و لبه بیرونی آن، نرم باشد. زاويه پشتي با تشك صندلي، حداقل ۹۵ تا ۱۰۵ درجه باشد. به‌هرحال، پشتي صندلي بايد طوري تنظيم شود تا از مهره‌های كمري محافظت كند.به‌نحوی‌که داراي روكش پارچه‌ای و ۵ چرخکاملاً قابل تنظيم و تغيير باشد.کار نشسته در مقايسه با ساير کارها راحت‌تر به نظر می‌رسد؛اما نشستن طولانی هم خسته‌کننده است. نشستن بر صندلی مناسب خستگی را کمتر کرده، کارايی را بالابرده و رضايت از کار را بيشتر می‌کند.غالباًسرمایه‌گذاری برای خريد صندلی چندان ارزشمند به نظر نمی‌آید، ولی بايد در نظر داشت که يک صندلی چندين سال دوام می‌آورد و هزينه پرداختی روزانه برای آن بسيار کم است (حدود ۰٫۱ يا حتی ۰٫۰۱ هزينه کار). يک صندلی خوب که بهره‌وری و رضايت از کار را زيادتر کند خيلی بيشتر از این‌ها ارزش دارد.ميزعمق ميز و فضاي داخل ميز اهميت زيادي در راحت بودن پا براي انجام يكسري حركات دارد. بايد پا به‌اندازه كافي فضاي آزاد در زير ميز داشته باشد. اگر ارتفاع ميز بالاتر از ارتفاعآرنج باشد باعث بالابردن شانه و دست می‌شود و اين سبب خستگي و درد در ناحيه شانه می‌گردد براي هر کاری با توجه به نوع فعاليت و مشخصات آنتروپومتري شاغلين ميز مناسب قابل تنظيم طراحی گردد. اگر این میسر نگردد می‌توان از صندلي قابل تنظيم ارگونوميك استفاده گردد.اگر ارتفاع ميز بالاتر از ارتفاع آرنج باشد باعث بالا بردن شانه و دست می‌شود و اين سبب خستگي و درد در ناحيه شانه می‌گردد. اين مسئله بخصوص در بین افرادي كه با كامپيوتر سروكار دارند اتفاق می‌افتد. بالا بودن سطح قرار گرفتن نمايشگر و مانيتور بر روي ميز سبب به عقب رفتن گردن می‌شود ( زاويه ۱۵ درجه بين سر و تنه قابل‌قبولمی‌باشد) كه بهترين وضعيت جهت كار با كامپيوتر زماني است كه سطح كار در حد آرنج و سطح بالایی مانيتور پایین‌تر از حد چشم فرد قرار گيرد.گردن خود را در يك حالت ثابت قرار می‌دهند وبا اين عمل از وارد شدن فشار زياد، در زمان طولاني، بر روي ماهیچه‌ها و تاندون‌های فرد می‌شود جلوگيري شود و در غير این صورت درنهايت می‌تواند به مشكلات عضلاني و مفصلی نيز منجر شود. در اين رابطه، فاكتورهاي ارگونوميكي نظير باركاري، حركت تكراري، طرز نشستن، زاويه ديد، وضعيت ميز و صندلي، ارتفاع صفحه‌کلید و مانيتور، وضعيت نوري، سرعت تايپ، عدم آرامش رواني و ... می‌تواند از فاكتورهاي عمده خطر باشد.بايد توجه نمود از خم كردن سر به طرفين حتماً خودداری نمود چون باعث می‌شود وزن به یک‌طرف گردن انتقال یابد و تأثیر بر روي عضلات گردن گذاشته و خستگي را در آن ناحيه به همراه می‌آوردبه‌طوری‌کهبه‌مرورزمان و در طي سال‌های كاري متمادي امكان بروز دردهاي شديد گردن را به همراه خواهد داشت.براي افرادي كه به‌طور طولاني با كامپيوتر يا با قطعات ريز كار می‌کنند و ساعت‌های زيادي را به نگاه كردن به صفحه مانيتور يا قطعات می‌گذارند به صورتي از سوزش و خستگي، خشكي چشم شكايت می‌کنند كه اين به علت اين است در حين كار نياز به تمركز زياد دارندو تعداد پلك زدن‌ها در طي كار كاهش می‌یابد. براي پيشگيري توصيه می‌گرددهرچندیک‌بار سر را از مانيتور به‌طرف يك شیء دوري در فاصله بيشتر از ۶ متر (براي مثال ساعت روي ديوار) برگردانده و نگاه كرده و به‌طور مرتب شروع به پلك زدن نمايند تا سطح روي چشم مرطوب گردد.مشخصات ميز کامپیوتر با توجه به مشخصات صندلی تنظیم می‌شود.ارتفاع سطح میز باید مناسب بوده و اینفضا برای انجام وظایفی مانند نوشتن و کنترل کامپیوتر و همچنین برای قرار دادن اشیایی مانند کتاب، کاغذ و ... در نظر گرفته می‌شود.سطح زیر میزبه‌گونه‌ای باشد که اپراتور مجبور به جمع نمودن پاها در زیر میز نشود. قرار دادن و انبار نمودن اشیا در زیر میز جایز نیست. میز باید به‌گونه‌ای طراحی شود که مجبور به خم شدن نباشد.ميز كار بايد طوري قرار گيرد كه پنجره در كنار شما قرار گيرد. به عبارتي امتداد مانيتور با پنجره زاويه ۹۰ درجه بسازد. ميز بايد طوري قرار گيرد كه لامپ‌های سقف در طرفين اپراتور قرار گيرند و نور مستقیماًبه‌طرف اپراتور نباشد.ميز كار مورداستفاده بايد:داراي لبه دوار باکمیشيب به‌طرف پايين باشد كه از برخوردپشت دست با لبه آن جلوگيري گردد چون می‌توان سبب ايجاد مشکلات در آن ناحیه گردد.قابل تنظيم بودن وسايلوسايل جانبي مانند صندلي و ميز بايد با توجه به تفاوت‌های فردي كاربران ازنظر ابعاد جسماني قابل تنظيم باشد. كه باعث افزايش بازده كار می‌شود صندلي كار بايد از کیفیت مطلوب برخوردار باشد.


/ 0 نظر / 31 بازدید